Poolwervel recordvroeg gesplitst: komt er sneeuw?

De poolwervel, de kolkende westenwind hoog boven de Noordpool, is begin november 2026 ingestort en in tweeën gesplitst. Rond 4 november draaiden de winden in de stratosfeer om: minstens drie weken eerder dan ooit gemeten. Betekent dat een vroege, sneeuwrijke winter? Misschien. Een zwakke poolwervel vergroot de kans op koude lucht richting Europa, maar het effect laat vaak 1 tot 4 weken op zich wachten en een garantie is het niet. Hieronder lees je wat er precies gebeurt, wat het kan betekenen voor sneeuw in Nederland en in de Alpen, en waar je het als eerste ziet.

Wat is de poolwervel?

De poolwervel is een band van harde westenwind op 10 tot 50 kilometer hoogte, in de stratosfeer. Hij ontstaat door het grote temperatuurverschil tussen de Noordpool en de lagere breedtegraden en houdt de koudste lucht als een soort deksel boven de pool vast. Normaal wordt hij aan het begin van de winter juist sterker. Een krachtige poolwervel betekent voor ons meestal zachte, natte en winderige winters: de kou blijft netjes in het noorden.

Soms wordt de stratosfeer boven de pool in een paar dagen tientallen graden warmer. Dat heet een sudden stratospheric warming (SSW). De westenwind valt dan weg of draait zelfs om, en de wervel wordt uitgerekt of breekt in stukken. Gemiddeld gebeurt dat ongeveer eens in de twee winters, en dan vrijwel altijd in januari of februari.

Waarom is deze splitsing van de poolwervel zo bijzonder?

Omdat hij zo vroeg komt. Eind oktober rekende het Europese weermodel ECMWF al op een volledige omkering begin november; het Amerikaanse GFS was voorzichtiger. Het Europese model kreeg gelijk: rond 4 november draaiden de winden om en splitste de wervel in twee kernen. Volgens onder meer Severe Weather Europe en weer.nl is dat de vroegste keer sinds de metingen, met minstens drie weken voorsprong. Het vorige record stond op eind november 2025, en ook in november 1968 was er een vergelijkbare verstoring. MIT-onderzoeker Judah Cohen noemde het vooraf “waarschijnlijk de grootste en vroegste verstoring van de poolwervel ooit gemeten”.

Juist dat maakt voorspellen lastig. Er zijn geen vergelijkbare gevallen uit het verleden om op terug te vallen, en ook AI-weermodellen, die leren van eerdere situaties, hebben hier weinig houvast aan.

Gaat het nu sneeuwen in Nederland?

Dat weet niemand. Na een SSW midden in de winter was het in een analyse van 34 gevallen in Noord- en Midden-Europa gemiddeld kouder dan normaal in de maand erna. Maar die vuistregel geldt voor januari en februari, niet voor begin november. Zo vroeg in het seizoen ligt er boven de pool en in Scandinavië nog weinig echte kou opgebouwd, dus zelfs als er koude lucht onze kant op komt, is het de vraag hoe koud die is.

Ook vorig jaar is een goede waarschuwing: de verstoring van eind november 2025 pakte in Nederland juist mild uit. En op zaterdag 7 november laten de weermodellen voor de komende 11 dagen nog geen sneeuw zien in Nederland. Wil je weten of dat verandert? Op onze pagina sneeuwverwachting Nederland zie je per regio of, waar en wanneer er sneeuw wordt verwacht, elke 3 uur ververst en met een live sneeuwradar.

Wat betekent de poolwervel voor sneeuw in de Alpen?

Voor wintersporters is dit de interessantste vraag. De Alpenweerman schreef op 3 november dat als de koude lucht eind november West- en Centraal-Europa bereikt, dat in de Alpen een vroege, intense winterse periode met flinke sneeuwval kan opleveren. Over de rest van de winter zegt dat volgens hem niets: herstel van de poolwervel in december is waarschijnlijk.

De seizoensmodellen van het Europese Copernicus-programma (C3S) rekenen voor december tot en met februari op een iets zachtere winter dan gemiddeld, maar met veel neerslag. Dat is goed nieuws voor hooggelegen skigebieden, waar die neerslag als sneeuw valt. Lager in de dalen is het risico op regen groter. Bij een lange westelijke stroming kan de sneeuwgrens in de Noord-Alpen hoog komen te liggen; in de Zuid-Alpen kan een vochtige zuidelijke stroming lokaal juist heel veel neerslag brengen.

Praktisch betekent dat: wie vroeg in het seizoen wil skiën, zit het veiligst hoog. Kijk naar gletsjergebieden en skigebieden met veel pistes boven de 2.000 meter, zoals in ons overzicht van sneeuwzekere skigebieden in Oostenrijk. Hoeveel sneeuw er echt ligt, zie je dagelijks bijgewerkt op onze pagina sneeuwhoogte Oostenrijk en op het sneeuwhoogte-overzicht per land.

Wat heeft El Niño ermee te maken?

Tegelijk met de poolwervelsplitsing is er een uitzonderlijk sterke El Niño in de Stille Oceaan. Het Amerikaanse NOAA mat begin oktober een afwijking van +2,1 graden in het Niño-3.4-gebied en houdt rekening met de sterkste El Niño sinds minstens 1950. Volgens het KNMI zijn de gevolgen van El Niño wereldwijd duidelijk, maar voor Europa niet. In eerdere El Niño-jaren zag je vaker lagedrukgebieden boven de Noord-Atlantische Oceaan, met meer westelijke, natte invloeden. Dat trekt de winter eerder de andere kant op dan de poolwervel. Welke van de twee wint, is precies de grote onbekende van deze winter.

Wanneer weten we meer?

Het effect van een SSW zakt meestal in 1 tot 4 weken van de stratosfeer naar het aardoppervlak. Voor deze splitsing komt het interessante venster dus ruwweg tussen half november en begin december. Wij houden de sneeuwverwachting voor Nederland en de sneeuwhoogtes in de Alpen in de gaten en schrijven een update zodra de modellen echte kou laten zien. Wil je zelf alvast plannen, kijk dan ook naar skigebieden dichtbij Nederland: als de kou komt, zijn dat de eerste plekken waar je snel even kunt.

Veelgestelde vragen over de poolwervel

Wat is een gesplitste poolwervel?

Normaal draait de poolwervel als één krachtige wervel van westenwind rond de Noordpool. Bij een plotselinge opwarming van de stratosfeer valt die wind weg en breekt de wervel in twee kernen. Daardoor kan koude poollucht makkelijker naar lagere breedtegraden zakken, zoals Europa of Noord-Amerika.

Betekent een gesplitste poolwervel altijd een koude winter?

Nee. Het vergroot de kans op koude-uitbraken, maar de kou kan ook in Noord-Amerika of Azië terechtkomen in plaats van in Europa. Na de verstoring van eind november 2025 bleef het in Nederland bijvoorbeeld mild.

Wanneer merk je iets van de splitsing van de poolwervel?

Meestal pas na 1 tot 4 weken. Bij deze splitsing van rond 4 november 2026 valt dat venster ongeveer tussen half november en begin december.

Waarom is deze splitsing uniek?

Omdat hij minstens drie weken eerder komt dan ooit gemeten. Normaal gebeurt een plotselinge opwarming van de stratosfeer in januari of februari. Zo vroeg in de winter is er nog weinig kou opgebouwd, waardoor het effect extra moeilijk te voorspellen is.

Komt er een sneeuwrijke winter in de Alpen?

Dat is nog te vroeg om te zeggen. De seizoensmodellen wijzen op een natte, iets zachtere winter dan gemiddeld. Hooggelegen skigebieden hebben daardoor de beste papieren; lager gelegen gebieden lopen meer risico op regen.

Waar zie ik of het gaat sneeuwen in Nederland?

Op onze pagina sneeuwverwachting Nederland zie je per regio of, waar en wanneer er sneeuw wordt verwacht, met een live sneeuwradar. De verwachting ververst elke 3 uur.

Bronnen

• Weer.nl, “Poolwervel dreigt in te storten: zorgt dit voor een vroege winterinval?”, 25 oktober 2026 (bijgewerkt 26 oktober 2026)
• Weer.nl, “Waarom de invloed van de recordvroege instorting van de poolwervel moeilijk in te schatten is”, 30 oktober 2026
• Severe Weather Europe, “Polar Vortex Split Forecast: The Earliest Stratospheric Warming on Record Is Coming”, 28 oktober 2026 (bijgewerkt 4 november 2026)
• Buienradar, “Poolwervel splitst historisch vroeg in tweeën”, november 2026
• Alpenweerman, “Winterverwachting Alpen 2026-2027: zorgen een Super El Niño en de Poolwervel voor een sneeuwrijke winter?”, 3 november 2026
• Nature World News, “Record-early polar vortex split could begin this week as a near-record El Niño pulls winter the other way”, 3 november 2026 (met citaten van Judah Cohen, MIT, en NOAA-cijfers)
• France 24 / AFP, “Polar vortex faltering weeks earlier than ever recorded”, 6 november 2026

Uitgelichte foto: Wolfgang Hasselmann via Unsplash.